Anatomy

Nữ hoạ sư: Tái định nghĩa vai trò của nữ hoạ sĩ ở Pháp

Adelaïde Labille-Guiard dường như có vẻ ít được biết đến hơn so với nữ hoạ sĩ cùng thời – Vigée Le Brun, nhưng vai trò của bà đối với quá trình đấu tranh cho sự chấp thuận phụ nữ trong nghệ thuật là một yếu tố quan trọng trong lịch sử mỹ thuật Pháp

Được truyền cảm hứng bởi Adelaïde Labille-Guiard, chân dung một người phụ nữ trẻ trong bộ váy xanh, sáng tác năm 1770 và hoàn thành năm 1880, màu pastel trên giấy. Trưng bày tại nhà bán đấu giá Venduehuis der Notarissen

Với danh sách dài các Nữ hoạ sư trong thời kỳ hoàng kim Hà Lan, từ khắp Hà Lan và hơn thế nữa, ta cần phải nhớ rằng: Nữ hoạ sư cũng đến từ cả những đất nước khác – một trong số đó là nước Pháp. Trong khi tất cả người yêu nghệ thuật đều đã sớm quen với cái tên Élisabeth Vigée Le Brun, đừng quên rằng vẫn còn có nhiều nữ hoạ sư khác cũng sở hữu những tác phẩm vô cùng nổi tiếng vào những năm đầu thời kỳ hiện đại và Cách mạng Pháp. Học viện Académie Royale de Peinture et de Sculpture (1) từng là cái nôi sinh ra vô số hoạ sĩ lừng danh thế giới, mặc dù đa số người theo học đều là đàn ông và chỉ chấp nhận bốn nữ hoạ sĩ trong suốt 150 năm hoạt động. Hai nữ hoạ sĩ cuối cùng được theo học tại đây là Élisabeth Vigée Le Brun và Adelaïde Labille-Guiard – hai người cùng được nhận học vào 31 tháng Năm, 1783. Dường như Labille-Guiard có tầm ảnh hưởng ít hơn đối với mỹ thuật Pháp, bởi bà không sở hữu mối quan hệ “cao cấp” như Vigée Le Brun đã có với Vương hậu Marie Antoinette, nhưng bà cũng có vai trò trong các tác phẩm nghệ thuật của các gia tộc quyền quý. Tuy nhiên, Labille-Guiard đã để lại một di sản khác hẳn, tập trung vào cuộc đấu tranh giành lấy sự công nhận phái nữ trong mỹ thuật, thông qua giáo dục. 

Sinh năm 1749, Adelaïde Labille-Guiard đã dành cả đời mình sống tại Paris. Là con gái của một ông chủ cửa hàng, bà không hề dấn thân vào con đường nghệ thuật từ sớm thông qua địa vị. Bà đã lớn lên và chọn học mỹ thuật cùng với một người bạn của gia đình, nhà tiểu hoạ François-Elie Vincent. Vào năm 20 tuổi, bà kết hôn với Louis Nicolas Guiard, một nhân viên kế toán, nhưng vẫn quyết định theo đuổi đam mê nghệ thuật của mình. Sau đó không lâu, bà đã tham gia vào đội ngũ nghệ thuật tại Paris, hội Academié de Saint-Luc (2). Quyết định gắn bó và làm việc ở hội, thay vì lập gia đình quả thật là một phước lành đối với bà, bởi bà và chồng được biết đến là một cặp đôi không mấy hạnh phúc. Vài năm sau, Labille-Guiard đã học được nhiều kỹ năng mới từ hoạ sĩ vẽ màu phấn Maurice Quentin de La Tour. Cuối cùng, bà quyết định trưng bày một bức tiểu họa (tranh khổ nhỏ) từ màu phấn tại buổi triển lãm của hội vào năm 1774. Trên đà thành công, bà trở thành một thành viên trong xưởng vẽ của François-André Vincent – một hoạ sĩ chuyên vẽ đề tài lịch sử được đào tạo bài bản, hoạ sĩ vẽ chân dung, người tiên phong cho trường phái Tân Cổ điển, người tình cờ cũng là con trai cựu giáo viên của bà, và là một người bạn của gia đình. 

Portrait du peintre François-André Vincent, Adelaïde Labille-Guiard hoàn thành năm 1800, tranh sơn dầu trên vải, trưng bày tại Nhà đấu giá  Christie’s.

Trong 3 năm họ làm việc với nhau, vào năm 1779, Labille-Guiard đã ly dị chồng và dành cả cuộc đời của mình cho nghệ thuật. Với sự giúp đỡ của Vincent, bà đã dần chuyển từ các tác phẩm tiểu hoạ và màu phấn tới những bức tranh sơn dầu khổ lớn, tất cả đều được trưng bày tại các buổi triển lãm và các Salon, đồng thời tìm kiếm những cơ hội tác động đến thế giới nghệ thuật theo hướng có lợi cho phái nữ. Đây cũng chính là khoảng thời gian bà quyết định chia sẻ những kỹ thuật vẽ tranh của mình với các cô gái trẻ mang khát vọng cháy bỏng trở thành hoạ sĩ. Bà đã thu nhận họ, cho họ cơ hội thực tập trong xưởng vẽ của mình; sau này trở thành nữ hoạ sĩ đầu tiên được phép xây dựng một xưởng vẽ dành riêng cho bản thân và các học trò tại Louvre. Là một người đấu tranh cho sự công nhận và tôn trọng của phụ nữ trong giới nghệ thuật, bà vô cùng tận tâm với công việc giảng dạy. Ngoài ra, bà còn chịu trách nhiệm quản lý danh tiếng và hình ảnh của những họa sĩ khác ít được biết đến như Marie-Gabrielle Capet (3) và Marie Marguerite Carreaux de Rosemond (4).

Portrait of Madame Adélaïde, Adelaïde Labille-Guiard, hoàn thành năm 1787, tranh sơn dầu trên vải. Trưng bày tại Speed Art Museum

Sự ủng hộ dành cho phái nữ này đã bắt nguồn từ một số trải nghiệm thực tế trước đó, chẳng hạn như những cơ hội được học hành vốn từng rất khan hiếm với phụ nữ, cách những nữ hoạ sĩ và các tác phẩm của họ liên tục bị phủ nhận, cách phái nữ trong lĩnh vực này luôn bị so sánh và phải cạnh tranh lẫn nhau. Người đời đã cáo buộc Labille-Guiard với tội danh lang chạ và gọi bà là đồ trơ trẽn – hai cáo buộc rất phổ biến đối với nữ hoạ sĩ thời đó, nhưng vượt trên cả những lời đàm tiếu về những mối quan hệ không đứng đắn của bà với đàn ông, bao gồm cả Vincent, có tin đồn rằng ông đã chịu trách nhiệm “trang hoàng” (5) toàn bộ các bức tranh – ba yếu tố khiến cho cả hai phải giấu diếm mối quan hệ khỏi mắt người đời và chỉ kết hôn vào năm 1799, khi bà bắt đầu mắc bệnh nặng và qua đời chỉ vài năm sau đó. Đồng thời, mọi người cũng truyền tai nhau về một câu chuyện đầy ác ý xung quanh Vigée Le Brun và Labille-Guiard và sự cạnh tranh ngầm giữa hai người. Mặc dù không hề có bằng chứng rõ ràng cho câu chuyện này, giới phê bình đã tuyệt vọng tìm kiếm mọi dấu hiệu để biểu tượng hoá mối quan hệ giữa hai người. Họ gán cho Vigée Le Brun hình tượng “nữ tính” bởi những nét vẽ nhẹ, phổ màu tươi sáng, và cả những biểu cảm phi thực, thái quá, trong khi Labille-Guiard được gắn với sự “nam tính” do những nét vẽ sắc sảo, tông màu trầm và biểu cảm chân thực. Những tin đồn về sự ganh ghét giữa hai người càng thêm bị thổi phồng khi họ được nhận vào học viện mỹ thuật trong cùng một ngày và gắn bó với các thành viên hoàn toàn khác nhau trong hoàng tộc, Vigée Le Brun với Vương hậu Marie Antoinette, và Labille-Guiard với tư cách là hoạ sĩ chính thức cho hai người con gái của Đức vua Louis XV (6) – công chúa Mesdames Adélaïde (7) và Victoire.

Self-Portrait with Two Pupils, Adelaïde Labille-Guiard, 1785, tranh sơn dầu trên vải, trưng bày tại bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan.

Labille-Guiard mong muốn có thêm thật nhiều phụ nữ tham gia vào giới nghệ thuật và thay đổi cách giới phê bình, thậm chí là toàn xã hội, nhìn nhận về các nữ hoạ sĩ – họ cho rằng các nữ hoạ sĩ kém cỏi về mặt kỹ thuật hơn so với nam giới và chỉ tập trung cạnh tranh lẫn nhau. Khao khát ấy được thể hiện rõ trong tác phẩm “Self-Portrait with Two Pupils” (Tạm dịch: Chân dung tự hoạ bên hai học sinh) của bà. Trong bức tranh, bà tạo dáng bên cạnh hai học sinh tài năng và hứa hẹn nhất của mình, Gabrielle Capet và Marie Marguerite Carreaux de Rosemond. Bức tranh không chỉ thể hiện sự bất bình của bà đối với chỗ đứng của phụ nữ trong nghệ thuật, mà còn nói lên tình yêu mà bà dành cho công việc dạy học và các học sinh, đặc biệt là với Capet. Bà đã có mối quan hệ rất thân thiết với cô học sinh này – người thậm chí còn chuyển về ngoại ô với bà và Vincent. Hơn nữa, tác phẩm còn được coi là lời bất bình của bà trước việc vua Louis XVI (8) giới hạn số lượng nữ hoạ sĩ được nhận vào học viện mỹ thuật – chỉ đúng 4 người trong một lần tuyển sinh.

Comte de Provence, Adelaïde Labille-Guiard, ca. 1778, màu phấn trên giấy. Ảnh từ nền tảng PBS Learning Media

Khi Cách mạng Pháp nổ ra vào năm 1789, Labille-Guiard, cùng học trò của mình như Capet, đã quyết định từ bỏ con đường dễ dàng là chạy trốn khỏi đất nước và thay vào đó, họ liên kết lại với nhau trở thành những họa sĩ phục vụ Cách mạng. Sau khi buộc phải phá huỷ những đứa con tinh thần để bày tỏ lòng trung thành của mình, bao gồm một số lượng lớn tranh chân dung của vương đệ vua Louis XVI (9) – Quận công xứ Provence, bà đã được nhiều nhân vật lớn đặt vẽ, bao gồm Bộ trưởng bộ Ngoại giao của Napoleon – Charles Maurice de Talleyrand-Périgord (10), và Maximillien Robespierre (11). Tiếc thay, bà đã không thể giành được mức lợi nhuận như trước đây, bởi các hoạ sĩ trên khắp đất nước đều có một khoảng thời gian khó khăn, đặc biệt là phụ nữ và những người phụ nữ đã dần bước vào tuổi già.

Studio Scene, Marie-Gabrielle Capet, 1808, tranh sơn dầu trên vải. Nguồn ảnh từ trang Web Gallery of Art

Tuy nhiên, kể cả sau cái chết của bà, những di sản bà để lại vẫn sống tiếp dưới đôi bàn tay của Capet – người đã được Vincent và bà coi như con gái. Bức tranh khổ lớn của Capet, mang tên “Khung cảnh trong xưởng vẽ”, hiện lên với hình ảnh Capet và giáo viên quá cố trong một xưởng vẽ, nơi Capet chính là trợ giảng. Mỗi người đều tỏa ra một phong thái khác nhau: một Capet nữ tính và kín đáo, trong khi Labille-Guiard là biểu tượng cho sự tham vọng và cần cù. Nhưng thay vì nhìn nhận những phẩm chất của hai người phụ nữ này là đối nghịch lẫn nhau, cả hai đều chuyên nghiệp, thành công và điều quan trọng nhất – đồng hành bên nhau.Họ là minh chứng rõ ràng nhất, rằng những lý tưởng riêng biệt về một nữ hoạ sĩ không hoàn toàn chỉ về sự cạnh tranh – họ có thể và luôn làm việc cùng nhau.

Chú thích

1. Académie Royale de Peinture et de Sculpture là một trong những viện hàn lâm mỹ thuật cổ nhất thế giới. Nó được thành lập vào năm 1648 tại Paris và bị bãi bỏ vào năm 1793 trong cuộc Cách mạng Pháp.

2. Académie de Saint-Luc là hội của các họa sĩ và nhà điêu khắc được thành lập ở Paris vào năm 1391, và giải thể vào năm 1776.

3. Marie-Gabrielle Capet (1761-1818) là một hoạ sĩ Tân Cổ điển người Pháp. Bà chuyên vẽ tranh chân dung, tác phẩm của bà đa dạng từ tranh sơn dầu, màu nước và các tác phẩm tiểu hoạ.

4. Marie Marguerite Carreaux de Rosemond (mất năm 1788), là một hoạ sĩ người Pháp.

5. Bản gốc: “Touching up” nghĩa là thêm thắt các chi tiết nhỏ, để hoàn thiện và khiến bức tranh trở nên hoàn hảo hơn.

6. Louis XV (15 tháng 2 năm 1710 – 10 tháng 5 năm 1774), biệt danh Louis đáng yêu, là quân vương nhà Bourbon, giữ tước hiệu Vua của Pháp từ 1 tháng 9 năm 1715 cho đến khi qua đời năm 1774.

7. Mesdames Adélaïde (1732-1800) là cô con gái thứ 4 và là đứa con thứ 6 của Vua Louis XV với Vương hậu Marie Leszczyńska.

8. Louis XVI (23 tháng 8 năm 1754 – 21 tháng 1 năm 1793) là quân vương nhà Bourbon, cai trị nước Pháp từ năm 1774 đến 1792, rồi bị xử tử hình năm 1793 trong Cuộc cách mạng Pháp.

9. Louis XVIII (nguyên danh: Louis Stanislas Xavier; 17 tháng 11 năm 1755 – 16 tháng 9 năm 1824) nổi danh với biệt hiệu Le désiré, là nhà cai trị trên thực tế của nước Pháp và xứ Navarre giai đoạn 1814 – 1824.

10. Charles Maurice de Talleyrand-Périgord (1754-1838) là một nhà chính trị, một nhà ngoại giao người Pháp thời cận đại.

11. Maximilien Marie Isidore de Robespierre (6 tháng 5 năm 1758 – 28 tháng 7 năm 1794) là một trong những nhà lãnh đạo của Cách mạng Pháp năm 1789.

ᴛʀᴀɴsʟᴀᴛᴇᴅ ʙʏ Arney
ᴇᴅɪᴛᴇᴅ ʙʏ Marguerite
sᴏᴜʀᴄᴇ Mutual Art

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *